EVLİLİKTE MAL PAYLAŞIMI: "EDİNİLMİŞ MALLARA KATILMA REJİMİ" HAKKINDA BİLMENİZ GEREKENLER
- Yol Hukuk Bürosu
- 4 gün önce
- 4 dakikada okunur
*Av. Ebrar Kibar/Yol Hukuk Bürosu Kurucu Ortak Avukat
Evlilik, hayatınızın en önemli kararlarından biri. Peki ya mal varlığı? Türkiye'de 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı yeni Medeni Kanun ile birlikte "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi" yasal mal rejimi olarak hukuk hayatımıza girdi. Ülkemizde mal rejimi sözleşmesi yapma alışkanlığı pek yaygın olmadığı için, eşlerin büyük çoğunluğu yasal rejim olarak bu rejime tabi. Bu nedenle, evlilik içinde edinilen mal varlığının hukuki statüsünü anlamak büyük önem taşıyor.
Peki, bu rejim ne anlama geliyor ve eşlerin malları nasıl sınıflandırılıyor? Gelin birlikte inceleyelim.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Nedir?
Bu rejim, esas olarak eşlerin kişisel malları ve edinilmiş malları ayrımına dayanır. Mal rejimi devam ederken, eşlerin mal varlıkları birbirinden bağımsız ve ayrı kalır, tıpkı mal ayrılığı rejiminde olduğu gibi. Asıl fark, mal rejimi sona erdiğinde ortaya çıkar. Rejim sona erdiğinde (örneğin boşanma veya ölümle), edinilmiş mallar paylaşılırken, kişisel mallar paylaşım dışı kalır.
Önemli bir nokta: Paylaşım, malların mülkiyetinin aynen talep edilmesi şeklinde değil, edinilmiş malların değeri üzerinden bir alacak hakkı (nakdi paylaşım) şeklinde gerçekleşir. Yani, malın kendisi değil, değeri üzerinden bir hak talep edilir.
Mallar Nasıl Gruplandırılır?
Medeni Kanun, hangi malların "edinilmiş mal" hangilerinin "kişisel mal" olduğunu detaylı bir şekilde düzenler.
A. Edinilmiş Mallar (Paylaşılacak Mallar)
Medeni Kanun'a göre, mal rejimi süresince eşlerin karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleri "edinilmiş mal" olarak kabul edilir. "Karşılık" terimi, borçlar hukukundaki "karşı edim" kavramıyla açıklanır; yani bir mal varlığı değeri elde edilirken bir verme, yapma ya da yapmama şeklinde bir edimde bulunulması durumunda, o mal edinilmiş maldır.
Edinilmiş mallara örnekler:
Çalışma Karşılığı Edinilenler: Maaş, ücret, kar, prim, ikramiye, bahşiş, kıdem tazminatı, vekâlet ücreti, telif ücreti gibi mesleki veya arızi (geçici) çalışmanın karşılığı olan her türlü gelir.
Sosyal Güvenlik ve Yardım Kurumlarından Yapılan Ödemeler: Emekli ikramiyesi, emekli maaşı, malul aylığı, dul ve yetim aylığı, işsizlik parası gibi ödemeler. (Ancak, toptan ödemelerde rejimin sona ermesinden sonraki döneme ait kısım kişisel mal sayılabilir).
Çalışma Gücünün Kaybı Nedeniyle Ödenen Tazminatlar: Haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık sonucunda çalışma gücünün kaybından doğan tazminatlar. (Toptan ödemelerde rejimin sona ermesinden sonraki döneme ait kısım kişisel mal sayılabilir).
Kişisel Malların Gelirleri: Miras kalan evin kira geliri, bağdan tarladan elde edilen mahsul, kişisel mal grubuna giren hisse senetlerinden alınan kar payları (temettü) veya faiz gelirleri. (Ancak, enflasyon farkını telafi eden faiz kişisel mal sayılır, sadece reel faiz edinilmiş maldır).
Edinilmiş Malların Yerine Geçen Değerler (İkame İlkesi): Edinilmiş bir malın satılıp yerine başka bir mal alınmasıyla elde edilen yeni mal varlığı değeri. Örneğin, maaşla alınan otomobilin kaza yapması sonucu sigortadan alınan tazminat.
B. Kişisel Mallar (Paylaşım Dışı Mallar)
Kişisel mallar, mal rejimi sona erdiğinde diğer eşle paylaşılmayan mallardır. Kanunda sınırlayıcı olarak sayılmıştır.
Kişisel mallara örnekler:
Kişisel Kullanıma Yarayan Eşya: Sadece bir eşin kişisel kullanımına özgülenmiş eşyalar. Kadının makyaj malzemesi, ziynet eşyası (yatırım amacı taşımıyorsa), erkeğin tıraş takımı, kıyafetler, saatler gibi. (Ancak, aile bireylerinin kullanımına sunulan eşyalar kişisel mal sayılmaz. Yatırım amaçlı altınlar da edinilmiş maldır).
Mal Rejiminin Başlangıcından Önce Sahip Olunan Mallar: Evlenmeden önce edinilen (çalışarak, miras veya bağışla) veya evlenirken getirilen çeyiz gibi malvarlığı değerleri. (Örneğin, 1 Ocak 2002'den önce evlenmiş çiftler için, bu tarihe kadar sahip olunan mallar kişisel maldır).
Miras Yoluyla Edinilen Malvarlığı Değerleri: Yasal mirasçı sıfatıyla veya vasiyetname ile karşılıksız olarak edinilen ev, tarla, para gibi değerler.
Karşılıksız Kazanma Yoluyla Elde Edilen Mallar: Bağışlamalar, hediyeler (düğün takıları gibi), kazandırıcı zamanaşımı ile edinilen mallar (tartışmalı da olsa), sahipsiz eşyanın sahiplenilmesi gibi karşılıksız elde edilen değerler.
Karma Bağışlamalar: Kısmen ivazlı (karşılıklı), kısmen ivazsız (karşılıksız) edinilen mallar. Burada ağırlıklı olan kısma göre sınıflandırma yapılır ve denkleştirme gündeme gelir.
Manevi Tazminat Alacağı: Kişilik haklarına yapılan saldırı sonucunda ödenen manevi tazminatlar.
Kişisel Malların Yerine Geçen Değerler (İkame İlkesi): Kişisel bir malın satılıp yerine başka bir mal alınmasıyla elde edilen yeni mal varlığı değeri. Örneğin, miras kalan parayla alınan ziynet eşyası.
Sosyal Güvenlik Ödemeleri veya Çalışma Gücü Kaybı Tazminatının Gelecek Döneme Ait Kısmı: Toptan ödeme şeklinde yapılan sosyal güvenlik ödemelerinin veya tazminatın, mal rejimi sona erdikten sonraki döneme ait olduğu hesaplanan kısmı kişisel mal sayılır.
C. Sözleşmeyle Kişisel Mal Kabul Edilebilecek Mallar
Eşler, mal rejimi sözleşmesi yaparak, kanunen edinilmiş mal sayılan bazı değerleri kişisel mal olarak kararlaştırabilirler. Bunlar:
Bir Mesleğin İcrası veya Bir İşletmenin Faaliyetini Sürdürebilmesi İçin Belirlenmiş Eşya: Örneğin, bir avukatın bürosundaki eşyalar veya bir doktorun muayenehanesindeki tıbbi aletler.
Kişisel Malların Gelirleri: Eşler, kişisel mallarının gelirlerinin (kira, faiz vb.) edinilmiş mal sayılmayacağını sözleşmeyle belirleyebilir.
İspat Kuralları ve Karineler
Evlilik süresince malların kime ait olduğunu veya hangi mal grubuna girdiğini belirlemek zorlaşabilir. Bu nedenle kanun koyucu bazı karineler (varsayımlar) getirmiştir:
İspat Yükü: Bir malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.
Paylı Mal Karinesi: Kime ait olduğu ispat edilemeyen mallar, eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır.
Edinilmiş Mal Karinesi: Hangi mal grubuna girdiği tartışmalı olan bir mal, aksi ispat edilene kadar edinilmiş mal sayılır.
Edinilmiş Mallara İlişkin Borç Karinesi: Hangi mal grubuna ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin sayılır.
SONUÇ
"Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi" karmaşık yapısıyla hukukçular arasında dahi tartışmalara yol açan birçok konuyu barındırmaktadır. Özellikle uzun süreli evliliklerde, mal gruplarının tespiti ve tasfiyesi sırasında önemli zorluklar yaşanabilir. Bu bilgiler ışığında, evlilik birliğinde mal varlığına ilişkin haklarınızı ve yükümlülüklerinizi anlamak, gelecekteki olası sorunları önlemek adına büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, olası mağduriyetlerin önüne geçmek adına hukuki danışmanlık almak her zaman en doğru yaklaşım olacaktır.
📞 Sorularınız için Yol Hukuk Bürosu olarak her zaman yanınızdayız.
Av. Ebrar Kibar / Aile Hukuku Avukatı
Yorumlar